Drie vrouwen en de Verlichting

Iedere eeuw kende haar belangrijke vrouwelijke denkers, alleen zijn ze ons niet zo bekend, en daar zit de manier van geschiedenis maken en van de overlevering ervan voor iets tussen. Maar geen geëmmer daarover. De archeologie van dat vrouwelijke denken is reeds geruime tijd één van de aspecten waarvoor vrouwenstudies zich interesseren.
In dit artikel willen we stilstaan bij het denken van vrouwen uit de achttiende eeuw. De achttiende eeuw is voor humanisten interessant omdat dit de eeuw is waarin men het ontstaan van het niet-confessioneel humanisme situeert. Het is de eeuw van het verlichte denken waarin heel wat filosofen en politici zich bezighouden met het vraagstuk van de humanisering van de samenleving en van de mensen. Alleen werd het begrip 'mens' of 'burger' door de toonaangevende denkers nogal reductionistisch ingevuld. Dit lag niet alleen aan de tijdgeest want we zien in dezelfde periode heel vooruitstrevende denkers, vooral vrouwen en ook enkele mannen die het humanisme willen verruimen door het begrip 'mens' of 'burger' open te trekken. Bij hen krijgen ook vrouwen en slaven een plaatsje binnen het humanisme.
De verlichte geest en de redelijkheid van de 18de eeuwse klassiekers dient te worden gerelativeerd. Het verlichte denken werd overschaduwd door oude stereotypen die in de loop van de geschiedenis langzaam maar zeker worden afgebouwd.
In eerste instantie willen we hier nader ingaan op de fenomenen humanisme, Verlichting en emancipatiedenken en de verbanden ertussen om naderhand een aantal mannelijke denkers kort toe te lichten, ons toespitsend op hun mensbeeld en hun ideeën over de verhouding tussen de geslachten. Uiteindelijk zullen we door middel van de portretten van drie vrouwen, Belle van Zuylen, Mary Wollstonecraft en Olympe de Gouges, aantonen dat het ideeëngoed in het 18de eeuwse Europa voorhanden was om het humanisme een ware verlichte invulling te geven.