Intra-Europese migratie: achtergronden en toekomst van EU-mobiliteit

Het vrije verkeer van personen, zoals gerealiseerd binnen de Europese Unie, maakt het steeds makkelijker voor EU-burgers om zich te bewegen over de nationale grenzen van de Europese natiestaten. Ondanks de toegenomen mogelijkheden voor mobiliteit zou volgens de Eurobarometer van 2008 slechts vier procent van de Europese bevolking (EU27) in de loop van zijn of haar leven wel eens naar een ander Europees land verhuizen (Bonin e.a. 2008, 4). Gegevens uit de European Labour Force Surveys geven aan dat elk jaar minder dan een half procent van de Europeanen op arbeidsleeftijd naar een ander Europees land migreren (Boeri e.a. 2002; Bonin e.a. 2008). Het aantal Europeanen dat in een ander Europees land woont, neemt niettemin elk jaar toe en zo ook het relatieve aandeel Europese migranten tegenover niet-Europese migranten (Vasileva 2009). Tussen 2001 en 2010 nam het aandeel buitenlanders in de bevolking van de EU27 landen toe van 4,5% tot 6,5%; het aandeel van de Europeanen hierin nam toe van 34% tot 38% (Eurostat statistics database). In diverse EU lidstaten zien we recent dat Europeanen een steeds groter aandeel hebben in de immigratie. België is reeds veel langer gekenmerkt door Europese immigratie, onder andere als gevolg van het feit dat Brussel als hoofdstad van Europa fungeert. Echter de Europese migratie die er plaatsvindt lijkt duidelijk te veranderen over de tijd en ook zeker niet random te zijn: Er zijn duidelijke patronen zichtbaar in herkomstlanden van migranten alsmede de vestigingslanden in Europa. Ook wanneer we kijken naar de Europese migrantenpopulaties.
In deze bijdrage starten we allereerst vanuit de vraag hoe de Europese migratiestromen (zowel immi als emi) er tegenwoordig uitzien en hoe zij zich over het afgelopen decennium hebben ontwikkeld. Daarbij maken we gebruik van de reeds bestaande literatuur op dit terrein, maar zullen we tevens zelf nieuw empirisch materiaal analyseren. We starten vanuit een breed Europees comparatief perspectief en zoomen daarna in op België. We bestuderen daarbij hoe Europese mobiliteitsstromen eruit zien (vanuit waar vertrekken EU onderdanen en waar vestigen zij zich met name). Ten tweede schetsen we de sociaal demografische karakteristieken van deze immi- en emigranten. Opnieuw zullen we daar de internationale vergelijking maken maar vervolgens ook ons specifiek richten op de Belgische context. In een derde vervolgstap kijken we naar de kenmerken van de verblijvende EU migrantenpopulatie en hun karakteristieken zowel in België als in een aantal omringende landen. Opnieuw zullen we ons daar toespitsen op de demografische kenmerken van deze bevolking (zoals leeftijdsopbouw, generatie, partnerkeuze en gezinsvorming). In het laatste luik van deze bijdragen richten we ons dan specifiek op de Europese mobiliteit van Belgen.
Onze bijdrage zal starten vanuit een gedegen literatuur inventarisatie en schets van Europese mobiliteit. Om onze onderzoeksvragen te beantwoorden zullen we gebruik maken van grootschalige databestanden (zoals census, bevolkingsregisters, labour force surveys etc.) waarop de empirische analyses gebaseerd zullen worden. We beroepen ons op bestaande gegevens zoals die beschikbaar zijn via Eurostat, en de OECD alsmede verschillende Belgische databanken.