Ontmoetingen tussen leerkrachten op sociale media: een exploratieve studie naar de rol van een Facebookgroep binnen hun lespraktijk in het secundair onderwijs

Research output: Chapter in Book/Report/Conference proceedingMeeting abstract (Book)

Abstract

Theoretisch kaderHet voorbije decennium is het gebruik van sociale media enorm toegenomen. Deze toename wordt algemeen vaak geattribueerd aan interesses en voorkeuren in communicatiestijl van jongeren, maar ook bij andere leeftijdsgroepen is de aantrekkingskracht van sociale media groot. Vandaag de dag vertegenwoordigen 35-44 jarigen immers een aanzienlijk deel van de gebruikers (Kaplan & Heanlein, 2009). Dit betekent onvermijdelijk dat ook leerkrachten gebruik maken van sociale media, zoals bijvoorbeeld Facebook. Deze studie neemt de recente opkomst en het groeiende belang van sociale media als aangrijpingspunt. Onderzoek naar sociale media in het algemeen en het onderwijs in het bijzonder is echter nog embryonaal, zowel vanuit de theorievorming, als op het vlak van onderzoeksdesign. Vanuit theoretisch oogpunt kunnen binnen de wetenschappelijke literatuur twee belangrijke hiaten worden waargenomen. Vooreerst is onderzoek omtrent sociale media vooral gericht op studenten hoger onderwijs (Madge, Meek, Wellens & Hooley, 2009; Hew, 2011). Daarnaast focust onderwijskundig onderzoek zich vooral op het inzetten van sociale media als een onderwijskundige tool en de mogelijke effecten hiervan op het onderwijsproces. Deze studie speelt in op beide lacunes door te focussen op het spontane gebruik van sociale media in een context van secundair onderwijs. Concreet wordt nagegaan in welke mate leerkrachten invloeden ervaren van participatie aan sociale media omgevingen op hun lespraktijk. Ook op methodologisch vlak is de analyse van virtuele gemeenschappen een vrij recent fenomeen (Hine, 2005). Kortom, het gepresenteerde onderzoek levert zowel qua theorievorming als qua methodologische aanpak een vernieuwende bijdrage aan het onderzoeksdomein. De studie heeft als doel om de verschillende activiteiten in kaart te brengen die binnen sociale media omgevingen door en voor (toekomstige) leerkrachten kunnen worden onderscheiden. Daarnaast worden de redenen tot participatie, engagement en informatie-uitwisseling geanalyseerd en wordt onderzocht welke factoren daar een invloed op uitoefenen. Tot slot wordt nagegaan welke mogelijke invloeden omtrent deelname binnen dergelijke online groepen worden gerapporteerd voor onderwijs in het algemeen en het lesgeven in het bijzonder. Op basis van deze inzichten worden vervolgens aanbevelingen en richtlijnen geformuleerd omtrent het gebruik van sociale media, en vooral sociale netwerk sites, voor het onderwijs.Het gepresenteerde onderzoek tracht een antwoord te formuleren op drie centrale onderzoeksvragen:(1)Welke activiteiten kunnen worden onderscheiden binnen sociale media omgevingen voor leerkrachten?(2)Welke elementen in sociale media omgevingen voor leerkrachten beïnvloeden hun participatie en engagement?(3)In welke mate ervaren leerkrachten veranderingen op vlak van onderwijs en lesgeven door de participatie binnen sociale media omgevingen? 
MethodologieBinnen deze studie wordt hoofdzakelijk gebruik gemaakt van etnografische onderzoeksmethoden. Etnografie biedt immers de mogelijkheid te streven naar diepgaande beschrijvingen die de rijkdom en complexiteit van het sociale leven zo weinig mogelijk reduceren (Hine, 2000, pp. 41-42). Het betreft daarbij meestal één uitgebreide case waarbij de etnograaf optreedt als iemand die gedurende langere tijd openlijk of verborgen deelneemt aan het dagelijks leven van mensen, kijkt naar wat er gebeurt, luistert naar wat er gezegd wordt en vragen stelt (Hammersley & Atkinson, 1995). Door de komst van digitale media is evenwel een nieuw veld ontstaan waar etnografie een belangrijke rol kan spelen, met name de digitale of virtuele ruimtes als representatie van dagelijkse leefpatronen. Ook in digitale omgevingen is de aanhoudende aanwezigheid en intensieve betrokkenheid van de etnograaf bij het dagelijkse leven van de participanten relevant voor het ontwikkelen van etnografische kennis (Hine, 2000, p. 63). Deze benadering laat immers toe diepgaand inzicht te verwerven in hoe media en technologie betekenisvol zijn voor mensen binnen de context van hun dagelijks leven (Ito et al., 2010, p. 4).In overeenstemming met bovenstaande suggesties werd in dit onderzoek gekozen voor de Vlaamse Facebookgroep ‘Lesideeën secundair onderwijs’ als onderzoeksetting. Vooreerst wordt het platform verkend met als doel het ontwerp en de historiek van het platform in beeld te brengen aan de hand van een observatie van het platform en een semigestructureerd interview met de oprichter van de Facebookgroep. Ten tweede wordt de gemeenschap an sich verkend, meer specifiek op vlak van gebruikersprofielen en -activiteiten binnen het platform. Ook hier wordt gebruik gemaakt van observatie en semigestructureerde interviews. Etnografie wordt niet nadrukkelijk geassocieerd met bepaalde methoden van data-analyse (Howitt, 2011, p. 150). Binnen dit onderzoek wordt voor zowel de etnografische gegevens als de gegevens verkregen aan de hand van de interviews geopteerd voor thematische analyse. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de kwalitatieve data-analyse software NVivo10.
ResultatenFacebookgroepen voor leerkrachten blijken dienst te doen als inspiratiebron en tegemoet komen aan de behoefte van leerkrachten om expertise en ervaringen uit te wisselen met anderen. Beide motieven vormen daarmee de drijfveren tot deelname binnen deze sociale media omgevingen. Daarnaast wordt aangenomen dat leerkrachten hun participatie binnen deze groepen als positief evalueren voor hun verdere professionele ontwikkeling (i.e., lesgeven) en kan het gebruik van sociale netwerk sites daartoe ook worden aangemoedigd.
Original languageDutch
Title of host publicationVerleidend onderwijs, ORD 2015, 17-19 June 2015, Universiteit Leiden
Publication statusPublished - 2015
EventORD 2015, Onderwijs Research Dagen, ‘Verleidend onderwijsonderzoek: de sleutel naar succes’ - Universiteit Leiden, Leiden, Belgium
Duration: 17 Jun 201519 Jun 2015

Conference

ConferenceORD 2015, Onderwijs Research Dagen, ‘Verleidend onderwijsonderzoek: de sleutel naar succes’
Country/TerritoryBelgium
CityLeiden
Period17/06/1519/06/15

Keywords

  • Social Media

Cite this