Analyse en interpretatie van de laat 18de- tot 19de-eeuwse ceramiek uit een afvalcontext in het Centrum Elzenveld (Oud Gasthuis Sint-Elisabeth), Antwerpen.

Student thesis: Master's Thesis

Abstract

De materiële cultuur van de 19de eeuw en meer recente periodes kreeg tot nu toe nauwelijks aandacht van historici en archeologen, tenzij het prestigieuze materialen, bijzondere voorwerpen of bouwstijlen betrof. In de publicaties wordt dan ook voornamelijk een kunsthistorische of historische benadering van deze voorwerpen gehanteerd. Ook in opgravingsverslagen en tussentijdse rapporten ligt de nadruk nogal eens op de meer uitzonderlijke vondsten, terwijl aardewerk vaak eerder als illustratie fungeert, of als middel tot datering. Vergelijkbare studies naar laat 18de- en 19de-eeuws aardewerk zijn al helemaal weinig te vinden. De materiële cultuur van de 19de eeuw die aan de lagere sociale en inkomensklassen toebehoorde, werd zo helaas vaak over het hoofd gezien, waardoor het aantal wetenschappelijke publicaties ter zake erg klein is. Wel werden er in de laatste jaren vanuit historische hoek, en dan vooral door historici van de universiteiten van Antwerpen en Brussel, verschillende studies gemaakt over de veranderende consumptiepatronen in de 17de, 18de en vroege 19de eeuw, de oorzaken van deze nieuwe tendensen en hun impact op de verschillende commerciële circuits en dit onder meer met betrekking tot de detailhandel in Antwerpen (Blondé 2002 ; Blondé & Greefs 2001 ; Blondé & Van Damme (in druk)). Dit onderzoek naar 19de-eeuwse materiële cultuur zoals teruggevonden in een archeologische context, wil verder bouwen op en een bijdrage leveren tot deze onderzoeken.
In deze eindverhandeling worden een analyse en interpretatie beoogd van het laat 18de- tot 19de-eeuwse aardewerk uit een afvalcontext in het Centrum Elzenveld, het Oude Gasthuis Sint-Elisabeth, te Antwerpen. De context werd in februari 1999 bij aanpassingswerken aangetroffen onder de gelijkvloerse verdieping van een vleugel van het oude klooster waarin de gasthuiszusters resideerden (Veeckman 1999 : 1-3). In vorm en opbouw vertoont de ruimte onder het Elzenveld de typische kenmerken van Antwerpse, rechthoekige afvalputten. De grote afmetingen van deze ruimte doen dan weer eerder aan een kelderconstructie denken. De oorspronkelijke functie is dus niet met zekerheid te stellen.
De vulling van de afvalcontext bestond voornamelijk uit gebruiksvoorwerpen, maar bevatte ook veel organisch materiaal, waaronder redelijk wat etensresten. Een groot aantal van de gebruiksvoorwerpen was nog vrijwel intact. Ze waren vervaardigd uit zeer uiteenlopende materialen, zoals glas, leder, leisteen, ijzer, koper, lood en hout, maar de voorwerpen in aardewerk maakten het voornaamste deel van de vulling uit. Helaas was het niet mogelijk al deze materiaalgroepen binnen dit onderzoek aan bod te laten komen. Elke materiaalgroep vereist immers een specifieke en uitvoerige studie, die de beperkte termijn waarbinnen het onderzoek moest gebeuren, niet toeliet. Daarom werd beslist de studie te beperken tot de voorwerpen in ceramiek, met uitzondering van tegels, dakpannen en tabakspijpen.

De doelstellingen van het onderzoek waren het materiaal te verdelen in technische groepen, de identificatie van de verschillende types, subtypes en ondercategorieën en van de decoratietechnieken en decoratieve motieven. Die resultaten zouden dan moeten bijdragen tot het opstellen van een basischronologie en zouden meer informatie moeten geven omtrent het gebruik van het aardewerk. Ook hebben ze tot doel een licht te werpen op een aantal sociale, maar ook economische aspecten met betrekking tot de gebruikers ervan, onder meer wat betreft consumptie, sociaal gedrag en de werking van het klooster en het gasthuis. Met andere woorden, wie gebruikte het aardewerk, welke functie moest het vervullen en met welke betekenis(sen) was het geladen? Daarnaast kunnen de onderzoeksresultaten informatie verschaffen over onder andere het gamma aan materiële cultuur waarover men in de periode onder beschouwing kon beschikken in de brede context van de werking van een ziekenhuis, over de stijlevoluties, heersende modetrends en de sociale en economische situatie op dat moment. Deze informatie is natuurlijk niet exhaustief. Vooraleer dit soort interpretaties te maken, moet steeds rekening gehouden worden met de resultaten van andere sites en de gegevens die de literatuur verschaft. Anders dreigt het gevaar dat bepaalde tendensen onterecht veralgemeend worden.
Date of Award2004
Original languageDutch
SupervisorFrans Verhaeghe (Promotor), Arnout Balis (Jury) & Marc De Bie (Jury)

Keywords

  • material culture

Cite this

'