Visiting postdoctoral (junior) fellowship : dr. Gijsbert RUTTEN (

Sinds 1993/1994 wordt op ons centrum voor linguïstiek onderzoek verricht naar de taalgeschiedenis van het Nederlands in Vlaanderen tijdens de lange 19de eeuw. In de marge van diverse doctoraatsprojecten over taalaspecten in de 'Belgische' periode (1830-1914) bleek steeds opnieuw dat de taalsituatie tijdens het 'Verenigd Koninkrijk der Nederlanden' nauwelijks grondig onderzocht werd vanuit taalkundige hoek. Alle standaardwerken over de geschiedenis van het Nederlands behandelen de periode stiefmoederlijk, en volstaan met een korte herkauwing van steeds weer dezelfde taalwetgeving. In al die werken wordt steevast benadrukt dat Koning Willems taalpolitiek faalde, dat het Vlaamse Nederlands toen van een belabberd niveau was, en dat er een enorme kloof gaapte tussen het Nederlands in Noord en Zuid. Nergens worden die stellingen onderbouwd met onweerlegbare feiten, nooit wordt er verwezen naar enig onderzoek van originele bronnen uit die tijd.

Iedereen lijkt het erover eens te zijn dat het VKN cruciaal was voor het overleven van het Nederlands in Vlaanderen, maar niemand kon antwoorden op de eenvoudige vraag: 'hoe schreven de arbeiders, de middenklasse, de elite, de aministratie en het gerechterlijke apparaat Nederlands?'

Om die pijnlijke lacune in onze taalhistorische kennis te dichten startten we vorig jaar met het FWO-project 'Taalgebruik, taalvariatie en taalplanning in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1814-1830)'. Het betreft dus fundamenteel onderzoek waaruit nu al blijkt op basis van originele archiefdata dat de geschiedschrijving van het Nederlands ook voor de periode van het VKN aan herziening toe is.

Omwille van de taalpolitieke context -de hereniging van Noord en Zuid - maar evenzeer omwille van puur taalkundige overwegingen is het evident dat we in dit onderzoek ook een Noordelijke component aanbrengen en eveneens kijken naar de kwaliteit van het toenmalige Nederlands in Nederland. Hoewel dit nog nooit gebeurde, zijn er een aantal bijzonder prangende vargen die op een taalkunidg onderbouwd antwoord wachten. Convergeerde of divergeerde het Nederlands in die periode, was er enige invloed van Noord op Zuid, was de realtie tussen normen en levend taalgebruik anders in Vlaanderen en Nederland, schreven de laagste sociale klassen even slecht, en wat is er nu eigenlijk waar van die steeds weer herhaalde taalkloof tussen beide delen van de taalgemeenschap?

Hoe eenvoudig de bovenstaande vragen ook mogen lijken, ze zijn van levensbelang voor een correcte inschatting van onze taalgeschiedenis. Tot op heden kan niemand ze beantwoorden.

Om de broodnodige onderzoeksband met het Noorden aan te halen, en om tot een gefundeerd antwoord te komen op de vermelde onderzoeksvragen, hebben we contact gezocht met de beste en meest relevante onderzoeker in het domein, dr. Rutten. Wij bieden hem een stimulerende omkadering in een onderzoekseenheid die door en door vertrouwd is met de analyse van 19de-eeuws taalmateriaal, die als een van de kerngroepen geïntegreerd zit in het internationale 'Historical Sociolinguistics Network' en die hem toe zal laten om zijn expertise verder te ontwikkelen en te ontplooien. Met enige schroom voegen we hieraan toe dat Rutten zelf uitdrukkelijk vragende partij was om een jaar in ons midden te komen werken, en dat hij onze uitnodiging verkoos boven aanbiedingen van internationaal toonaangevende onderzoeksteams in de historische sociolinguïstiek.