Eilandarcheologie. Een overzicht van de theorie en een casestudy over de Vikingexpansie in de Noordelijke Atlantische Oceaan

Samenvatting

Het opzet van deze verhandeling is tweevoudig. In een eerste deel wordt een overzicht gegeven van de verschillende theoretische benaderingen in de eilandarcheologie. Daarbij worden, na een korte inleiding over de geschiedenis van de eilandstudies en de bespreking van enkele fundamentele kwesties in de eilandarcheologie, twee grote onderwerpen onderscheiden. Een eerste is dat van eilandkolonisatie, waarbij twee verschillende uitgangspunten, biogeografie en antropologische migratietheorie, uitmonden in een theoretische uiteenzetting over het verloop van de verschillende stadia in een eilandkolonisatie. Ten tweede wordt er aandacht besteed aan de eigenschappen van reeds gevestigde eilandgemeenschappen. Vier thema's krijgen bijzondere aandacht: een ecologische benadering, waarbij nagegaan wordt hoe eilandbewoners zichzelf en hun omgeving aanpassen om de beperkingen van een eilandomgeving te overstijgen; een sociale benadering, waarbij de nadruk ligt op het feit dat menselijke gemeenschappen ingebed zijn in socioculturele netwerken en de invloed van een eilandomgeving op de positie en de graad van integratie van eilandgemeenschappen in dergelijke netwerken wordt geëvalueerd; een technologische benadering waarbij de rol en betekenis van scheepvaart in eilandomgevingen centraal staan; en ten slotte een bespreking van de 'bovennatuurlijke' connotaties die vaak aan eilanden worden gekoppeld.
Het tweede deel van de verhandeling is gewijd aan de casestudies van de individuele eilanden(groepen) in de Noordelijke Atlantische Oceaan die van de negende tot de elfde eeuw werden gekoloniseerd of bezocht door de Noorse Vikingen: Orkney, Shetland, de Faeröer, IJsland, Groenland en Newfoundland. De nadruk in deze casestudies ligt op de archeologische, literaire en andere bronnen die informatie bieden over de kolonisatie van de eilanden. Aan de hand van de in het eerste deel uiteengezette theorieën rond eilandkolonisatie wordt de informatie uit de casestudies in een interpretatief kader geplaatst. Het uiteindelijke resultaat hiervan is een voorstel tot een nieuwe fasering van de Vikingexpansie in de Noordelijke Atlantische Oceaan aan de hand van verschillen in het tijdstip, de herkomst, de bestemming, de omvang en vooral de motivatie van de verschillende gevallen van kolonisatie.
Een tweede resultaat van de casestudies en de toepassing van theorieën rond eilandkolonisatie is de evaluatie van de theorieën zelf. Omdat de bestudeerde episode van eilandkolonisatie zowel archeologisch als historisch relatief goed gekend is, worden een aantal tegenstrijdigheden en tekortkomingen van de theorie zelf duidelijk. Deze worden geïdentificeerd als prioritaire punten voor verder onderzoek, en waar mogelijk wordt ook een eerste stap in de richting van een oplossing voor deze gebreken voorgesteld.

Datum prijs	8 jul. 2005
Originele taal	Dutch
Begeleider	Marc Lodewijckx (Promotor)